7.3. Реттеудің қарапайым заңдары
Реттегіштің кірісі мен шығысы арасындағы байланысты сипаттайтын тәуелділік реттеу заңы деп аталады.
|
Нысана
|
|
Реттегіш |
х(t)
y(t)
–
xp(t) y(t)
7-9 сурет.
Реттеудің қарапайым заңдары үш негізгі құраушылардын тұрады: пропорционалді, интегралды және дифференциалды.
Реттегіш жүйеге теріс кері бағыт принципінде енеді, сондықтан, реттегішті орнату параметрі деп аталатын коэффициент реттегіш теңдеуінде әрқашан теріс.
Реттеудің пропорционалді заңы немесе П – заңы келесі теңдеумен сипатталады:
(7-15)
мұнда S1 – реттегішті орнату параметрі.
Беріліс функциясы:
(7-16)
Жиіліктік сипаттамасы:
(7-17)
Бұл сипаттамалардың графигі 7-10, 7-11 суреттерде көрсетілген.
|
W(iω) |
М
φ
iIm
S1 π -S1 Re
ω ω
7-10 сурет. Жиіліктік сипаттамалар
х(t)

t
- S1
7-11 сурет. Үдеу қисығы
Өтпелі процес реттегіш орнатылуына S1 тәуелді статикалық қателіктің болуымен сипатталады.
|
үлкен
S1 |
|
кіші
S1 |
|
тиімді
S1 |
у(t)
t
7-12 сурет. П-реттегіштің орнатылуының әр түрлі мәндеріндегі өтпелі процестер
П-заңның қателігі статикалық қателіктің болуы. Артықшылығы: қарапайымдылық, жылдамдық.
Реттеудің интегралды заңы немесе И – заңы келесі теңдеумен сипатталады:
(7-18)
мұнда S0 – реттегішті орнату параметрі.
Беріліс функциясы:
;
(7-19)
Жиіліктік сипаттамалар:
(7-20)
|
ω→∞ |
|
W(iω) |
М φ iIm
π/2 Re
ω ω
7-13 сурет. Жиіліктік сипаттамалар графиктері
|
arctg S0 |
х(t)
t
7-14 сурет. Үдеу қисығы
|
үлкен
S1 |
|
Кіші
S1 |
|
тиімді
S1 |
y(t)
t
7-15 сурет. И-реттегіштің орнатылуының әр түрлі мәндеріндегі өтпелі процестер
Реттеудің интегралды заңының артықшылығы статикалық қателіктің болмауы. П – заңмен салыстырғанда кемшілігі төмен жылдамдық.
Реттеудің дифференциялдық заңы немесе Д – заңы келесі формуламен сипатталады:
(7-21)
Мұнда S2 – реттегішті орнату параметрі.
Беріліс функциясы:
(7-22)
Жиіліктік сипаттамалар:
(7-23)
|
W(iω) |
|
ω→∞ |
M
φ
i Im
3π/2 Re
ω ω
7-16 сурет. Жиіліктік сипаттамалар графиктері
|
-S2δ(t) |
x(t)
t
7-17 сурет. Үдеу қисығы
Дифференциялдық реттегіш практикада қолданылмайды, реттеу заңына реттегіш жылдамдығын үлкейту үшін құраушы ретінде енеді.
Көбінесе процестің сапалық көрсеткіштерін үлкейту үшін жоғарыда көрсетілген заңдардың қосындыларынан тұратын реттеудің аралас заңдарын қолданады.
Реттеудің пропорционалды-интегралдық заңы немесе ПИ –заңы келесі теңдеумен беріледі:
(7-24)
Беріліс функциясы:
(7-25)
Жиіліктік сипаттамалары:
(7-26)
|
π/2 |
|
π |
|
S1 |
|
M(ω) |
|
φ(ω) |
|
ω |
|
ω |
|
W(iω) |
|
iIm |
|
-S1ω→∞ |
|
ω→0 |
|
Re |
7-18 сурет. Жиіліктік сипаттамалар графиктері
|
S1 |
|
y |
|
S0 |
|
t |
|
arctg S0 |
7-19 сурет. ПИ-реттегіштің үдеу қисығы
ПИ-заңның артықшылығы статикалық қателіктің жоқтығы.
|
И |
|
П |
|
ПИ |
у
t
7-20 сурет. Реттеудің П, И және ПИ заңдарындағы өтпелі процестер
ПИ-заң және сәйкесінше ПИ-реттегіштен басқа, пропорционалды-интегралды-дифференциялдық немесе ПИД-заңы бар.
Пропорционалды-интегралды-дифференциалдық заң немесе ПИД-заңы келесі теңдеумен беріледі:
(7-27)
беріліс функциясы:
(7-28)
Жиіліктік сипаттамалары:

(7-29)
|
М(ω) |
|
|
|
φ(ω) |
|
S1 |
|
iIm |
|
Re |
|
ω→∞ |
|
-S1 |
|
ω=0 |
|
ω→0 |
ω ω
7-21 сурет. Жиіліктік сипаттамалар графиктері

х
t
7-22 сурет. Үдеу қисығы
|
ПИ |
|
ПИД |
у
t
7-23 сурет. Реттеудің ПИ және ПИД заңдарындағы өтпелі процес
Артықшылығы: жылдамдықты үлкейтеді, тербелісті кемітеді, тұрақтылықты жоғарылатады.